آگروتوریسم محلات

محمدحسين عظيمي

دانشجوي كارشناسي ارشدگیاهان زینتی واحد علوم وتحقيقات تهران

 چکیده

امروزه گردشگری در دنیا به خصوص در کشورهای توسعه یافته به عنوان یک صنعت مهم و درآمد زا مطرح می­باشد. مناطقی که برای فعالیت آگروتوریسم[1] انتخاب می­شوند لازم است علاوه بر داشتن مناظر زیبا، حایز جاذبه های فرهنگی، تاریخی، بومی نیز باشند که گردشکر را از
جنبه­های مختلف مجذوب خود نماید که شهرستان محلات از این قضیه مستثنی نبوده. با داشتن تنوع زیستی به ویژه در گیاهان زینتی به عنوان کانونهای اصلی جذب گردشگری و فعالیتهای آگروتوریسم مطرح شده است. این شهرستان و توابع با پتانسیل قابل توجهی در تولید گیاهان زینتی و یکی از مهمترین مراکز پرورش و صادر کننده در کشور مطرح هستند. و دایر نمودن نمایشگاه گل و گیاه به صورت سالیانه، جشنواره گلهای داوودی ایستگاه ملی تحقیقات گل و گیاهان زینتی، جشنواره ماهیان زینتی، چشم انداز طبیعی غنی پارک سرچشمه محلات و... بخشی از پتانسیل موجود در بخش صنعت آگروتوریسم در این شهرستان می­باشد و اینها را منشاء تحولات گردشگری نام برد. و مساله آگروتوریسم را جدی ترین رقیب صنایعی از قبیل نفت و خودروسازی می­توان برشمرد. و تدوین برنامه­های مناسب برای توسعه این صنعت با توجه به افزایش سطح درآمد ناشی از گردشگری آگروتوریسم در بین اهالی این شهرستان پایداری را پی نمود. 

كلمات كليدي: آگروتوریسم،گردشگری، محلات

مقدمه:

امروزه گردشگری در دنیا (بخصوص در کشورهای توسعه یافته) به عنوان یک صنعت مهم و درآمدزا مطرح می­باشد. بر اساس آمارهای رسمی در سال 2004 درآمد ناشی از این صنعت جهان، سالیانه حدود هزار میلیارد دلار بوده است که همین مساله آن را بـه جدی تریـن رقیـب صنایعی مانند نفت و خودرو سازی تبدیل نموده است.

ایران به لحاظ جاذبه­های توریسمی در میان 10 کشور برتر دنیا قرار دارد، اما به لحاظ بهره برداری از این جاذبه ها در رده های آخر قرار گرفته است که سهم آن از گردشگری فقط 5٪ می­باشد و جاذبه های تاریخی آن در نوع خود در جهان بی نظیر است.

جنبه­های مختلف توریسم در دنیا شامل توریسم های طبیعی، فرهنگی و کشاورزی است. در مناطق مختلف جهان، کشاورزی به شیوه های گوناگون و به روی طیف وسیعی از محصولهای زراعی و باغی و یا به صورت پرورش انواع دامهای اهلی صورت می­گیرد. توریسم کشاورزی ابزار مهمی برای کسب ارز و شناساندن محصولات به گردشگر و جهانگرد می باشد. و به دلیل قابلیت افزایش در تولید محصولات کشاورزی، توزیع خدمات گوناگون، سرعت گردش پول و ایجاد اشتغال که به سود آوری در اقتصاد ملی و منطقه (میزبان) منجر می­شود و این نوع گردشگری در روستاها، بخشهای مختلف کشاورزی، جنگل داری و منابع آب قابل سرمایه گذاری می­باشد.

اگروتوریسم چیست؟

عبارت است از نوعی گردشگری که در آن گردشگران با خانوارهای روستایی و کشاورزان زندگی نموده و در مورد فعالیتهای کشاورزی و زندگی در کشتزارها و مناطق کشاورزی خاص (کشاورزی بر روی مناطق تراس بندی شده، مزارع تولید نیشکر، باغات کاکائو، باغات تولید آناناس...) مطالبی را فرا می­گیرند، به بیان دیگر نوعی از گردشگری است که به کشاورزی و زمین زراعی مربوط می­شود و با اهداف و سیاستهای کشاورزی در ارتباط می­باشد. توریسم کشاورزی در صورت برنامه ریزی دقیق می­تواند با جذب گردشگران به مناطق روستایی و شهری، ضمن افزایش درآمد و ارتقاء سطح زندگی ساکنان این مناطق، به حفظ بافت سنتی روستاها و شهرها کمک کرده و از مهاجرت و کوچ های بی مورد اهالی آنها به شهرها جلو گیری نماید و با توجه به افزایش روز افزون جمعیت برخی روستاها تبدیل به شهر شده است و برای این منظور لازم است تا قبل از هر چیز بستر سازی و اطلاع رسانی کافی در میزبانها (به جهت ارزش منابع طبیعی موجود در مناطق روستایی و اهمیت حفظ آنها به عنوان منابع مهم کسب درآمد) و گردشگران به جهت جاذبه­ها و تنوع زیستی موجود در این مناطق انجام پذیرد.

توریسم کشاورزی

جشنواره گلهای داوودی

دهکده گل و پایانه گل وگیاه

جشنواره ماهیان زینتی

                دستاوردهای محصولات کشاورزی

وجود ایستگاه ملی تحقیقات گل و گیاهان زینتی

 

جشنواره گیاهان زینتی

پارک سرچشمه

رب انار(خورهه)، گلاب، آب غوره، برگه زرد الو ،...

 

کلکسیونهای منحصر به فرد ازفبیل رز، گلهای یکساله، چند ساله،و درختان و درختچه های زینتی

جاذبه های طبیعی کشاورزی

باغهای پرورش گل وگلخانه های تولیدی گیاهان زینتی

توریسمهای طبیعی

جاذبه های طبیعی، ویژگیهای اقلیمی...

باغهای اطراف سرچشمه، آب سرچشمه و...

ویژگیهای اقلیمی و موقعیت جغرافیایی (توریسم طبیعی) محلات

شهرستان محلات با 2079 کیلومتر وسعت در جنوب شرقی استان مرکزی بوده و مرکز آن شهر محلات در ارتفاع 1780 متری از سطح دریا قرار گرفته است. محلات دارای تابستانهای معتدل و زمستانهای نسبتا خنک دارد. و نوسانات اقلیمی و دامنه تغییرات آن کمتر از سایر مناطق استان است. میانگین دما در فصل تابستان 23 و زمستان 3/1 درجه سانتیگراد می­باشد. رودخانه های لعل بار و سرشاخه های آن به نامهای دربند شور و خرقاب در این شهرستان جریان دارد و ارتفاعات شهرستان محلات بیشتر در شمال و غرب شهرستان با ارتفاع 2000 تا 3000 متر قرار گرفته است. در ناحیه مرکزی و جنوبی شهرستان دشتی که بستر رود خانه لعل بار را تشکیل می­دهد با ارتفاع متوسط 1800 متر گسترده شده که ادامه آن در شمال به دلیجان و در جنوب به خمین می­رسد و قرار گرفتن در مرکز جغرافیایی و جمعیتی کشور، دسترسی آسان به اتوبان تهران اصفهان و فرودگاههای امام خمینی، اصفهان و... از ویژگیهای توریسم طبیعی این شهرستان می­توان نام برد.

جاذبه های طبیعی(توریسم طبیعی) محلات

چشمه و  پـارک  سرچشـمه، چشمه آبگرم ی، نواحـی ییلاقی  (وجـود اقلیم معتدل، مناطـق کوهستانی، جریان رودخانه قمرود، بزیجان، خورهه، وجود شکارگاه هفتاد قله و قلل مرتفع)، نمای شهر محلات، خیابانهای شیبدارو باریک، درختان چنار برافراشته اطراف خیابانها، گلخانه ها و باغهای گل و غارها (سوراخ گاو، غاریکه چاه، گدار چشمه، سرچشمه، کشه ریز، بابا جابر).

آگروتوریسم (توریسم کشاورزی) محلات

مناطقی که دارای تنوع زیستی بالایی در بخش کشاورزی می­باشند می­توانند به عنوان کانونهای اصلی جذب گردشگر و فعالیتهای آگروتوریسم مطرح باشند.

توریسم کشاورزی

جشنواره گلهای داوودی

دهکده گل و پایانه گل وگیاه

جشنواره ماهیان زینتی

                دستاوردهای محصولات کشاورزی

وجود ایستگاه ملی تحقیقات گل و گیاهان زینتی

 

جشنواره گیاهان زینتی

پارک سرچشمه

رب انار(خورهه)، گلاب، آب غوره، برگه زرد الو ،...

 

کلکسیونهای منحصر به فرد ازفبیل رز، گلهای یکساله، چند ساله،و درختان و درختچه های زینتی

جاذبه های طبیعی کشاورزی

باغهای پرورش گل وگلخانه های تولیدی گیاهان زینتی

توریسمهای طبیعی

جاذبه های طبیعی، ویژگیهای اقلیمی...

باغهای اطراف سرچشمه، آب سرچشمه و...

محلات در پروژه­ی توریسم کشاورزی بستری بسیار مناسب برخوردار بوده (فلوچارت فوق) و با داشتن تنوع زیستی و به ویژه در گیاهان زینتی به عنوان کانونهای اصلی جذب گردشگری و فعالیتهای آگروتوریسم مطرح شده است. وجود باغهای پرورش گیاهان زینتی در داخل و اطراف این شهر باعث ارتقاء سطح فرهنگ اجتماعی ساکنان این منطقه و ایجاد ارتباط اجتماعی مطلوب با گردشگر شده و زمینه ساز این نوع فعالیتها می­باشد، و نمونه­های بارزآن (فلوچارت فوق) و تنوع بخشی (توسعه باغ لاله­ها که در فصل بهار دایر می­شود) به این باغها و اطلاع رسانی دقیق جهت جذب گردشگر و تدوین برنامه های مناسب جهت ایجاد مناظر زیبا که گردشکر را مجذوب خود نماید و با توجه به راه های ارتباطی مطلوب با دسترس آسان در این شهرستان یعنی نزدیک بودن به اتوبان تهران - اصفهان (30کیلومتر فاصله) و... ارائه خدمات اقامتی، رفاهی منطقه و انتظامی در سطح مطلوب به نحوی که دغدغه­ی ذهنی برای گردشگر ایجاد نگردد و بتواند به راحتی ضمن استفاده از جنبه های تفریحی و رفاهی منطقه با رضایت کامل در بخش­های مختلف هزینه نماید و قابل ذکر است هر چه یک منطقه از نظر تنوع زیستی کشاورزی بالا و چشم اندازهای طبیعی غنی باشد ولی فاقد راههای ارتباطی مناسب باشد به هیچ وجه نمی­تواند در امر گردشگری موفق باشد.

مناطقی جهت توریسم کشاورزی انتخاب می­شوند که دارای نزدیکی بیشتری با عوامل طبیعی بوده و تکنولوژی ها و فناوریهای نوین انسان در آنها دخالت کمتری داشته است پارک تفریحی سرچشمه ی محلات یکی از چشم انداز های طبیعی غنی بوده که علاوه بر داشتن مناظر زیبا حایز جاذبه های فرهنگی، بومی، و تفریحی و تاریخی است که گردشگر را از جنبه­های مذکور مجذوب خود می­نماید، لذا مراتب توسعه این پارک و ایجاد فضای مناسب و رفع دغدغه­های ذهنی گردشگر که قبلاً به آن اشاره شد توان جذب گردشگر را دوچندان می­نماید. و ایجاد روشهای مدیریتی بالا با اهداف ویژه در امر توریسم به عنوان ابزاری برای حمایت از محیط زیست و فرهنگ پذیرش گردشگر در این شهرستان ترویج داده و آن را توریسم سبز بشناسیم. چون توریسم سبز سه هدف را دنبال می­کند: استفاده بهینه از منابع، حفظ محیط زیست و فقر زدایی است به همین دلیل مورد استفاده تمامی کشاورزان( گلکاران، باغبانهاو...)، تولید کنندگان، خدمات دهندگان و تشکلهای مختلف قرار می­گیرد.

پتانسیل قابل توجه در امر پرورش وتولید گیاهان زینتی باعث شده که محلات کانون اصلی گردشگری در قلمرو اگروتوریسم شود و دایر نمودن نمایشگاه گل و گیاه، و ایجاد غرفه جانبی بخش کشاورزی (توانمندیها) در ماه پایانی تابستان گردشگران وعلاقمندان زیادی را جذب می­کند. و با احداث وتکمیل دهکده گل و پایانه گیاهان زینتی منشاء تحولات گردشگری در این شهرستان می­شود. در شهر محلات پایانه گیاهان زینتی با تمام امکانات رفاهی، اقامتی و... و در کنار آن با احداث دهکده گیاهان زینتی که در آینده نزدیک تکمیل می­شود، سیمای کلی گلکاری به نمایش گذاشته می­شود، و می­توان آن را پارک گل و گیاهان زینتی نام گذاری کرد، به طوری که پلاتهایی طراحی شود که تمام تنوع گیاهان زینتی در ان پرورش دهند. و در ادامه پیشنهاد بر این است که در این مکان بخش بزرگی پارکی با شیوه فنی و مدرن احداث شده و هر ساله تعداد بیشماری از گردشگران داخلی و خارجی از این پارک دیدن نموده و همه ساله تورهای سیاحتی با

اعلام برنامه زمانی از آنها دعوت به عمل آید، و با این اهداف:

1)  حمایت و توسعه توریسم سلامت (سفر به منظور فرار از شهرهای بزرگ، گریزاز استرس، گریز از ناهنجاری های شهری و لذت بردن از محیط اطراف، تفریح،...) می­توان سلامتی افراد جامعه را به ارمغان آورد.

2)  بهره برداری جهانی از صادرات محصولات زینتی، ماهیان زینتی و... و جذب جهانگرد از دیدگاه تجارت و...

3)  تسریع روند بین المللی شدن این شهر در جذب گردشگر

4)  شرکت مقامات و مسئولین کشوری

و به راحتی می­توان در توسعه گردشگری کشاورزی و پایداری شهرستان کمک کرد.

وجود ایستگاه تحقیقات گل و گیاهان زینتی و داشتن کلکسیونهای منحصر به فردی چون گیاهان فصلی، چند ساله (زینتی- دارویی و زینتی) درختان و درختچه های زینتی و کلکسیون رزهای رنگارنگ و... و بازدید  تقریبا15000 هزار نفر (سالیانه) به صورت توریسم علمی- سیاحتی از جمله از شخصیتهای معتبرعلمی، دانشجویی، مسئولین (مقامات کشوری) و متفرقه توان گسترش پذیرش توریسم این شهرستان را تثبیت می­نماید. و اثرات مثبت ایستگاه ملی تحقیقات گل و گیاهان زینتی در این شهرستان در زمینه آگروتوریسم (توریسم کشاورزی) شامل:

1) تقویت وجهه­ی محلات به عنوان مقصد گردشگری

2) افزایش محبوبیت مقاصد گردشگری در این شهر

3) ارتقاء جایگاه توریستی در کشور

4) توسعه و بهره گیری مستمر از جایگاه فرهنگی

 5) غالب شدن بر چالشهای جامعه شناختی 

وجود جشنواره گلهای داوودی در ایستگاه تحقیقات گل و گیاهان زینتی که بیش از 850 گل رنگارنگ داوودی که همه ساله در فصل پاییز برگزار میشود باعث شده پتانسیل جذب جهانگردان و لذت بردن از شگفتیهای طبیعت که توسط متخصصان زبر دست بوجود آمده و ایران را در نوع خود و در شهرت شهری محلات را بسیار غرور آفرین جلوه نماید و می­توان از مهمترین عوامل جذب آگروتوریسم در سطح خاورمیانه برای این کشور مطرح نمود. (ویژگیها واثرات مثبت آن در پاراگراف قبلی موجود است)

برگزاری جشنواره (در شرف برگزاری) ماهیان زینتی به صورت سالیانه از جاذبه های آگروتوریسم محسوب شده و توان این شهرستان را به لحاظ داشتن افراد مجرب در امر تولید و پرورش، تنوع بسیار بالادر نوع ماهیان زینتی، حمایت و تأمین استفاده کنندگان در اکثر مناطق کشور از طریق این شهرستان و شهرت یافتن این شهرستان در تولید ماهیان زینتی که در نوع خود بی نظیر بوده در توسعه اقتصاد و زمینه ساز جذب توریست و آگروتوریسم با تحولات عظیم روبه رو ساخت.

ارائه­ی دستاوردهای محصولات کشاورزی توسط کشاورزان شهرنشین و روستانشین در نمایشگاهها و جشنواره ها، به عنوان مثال شرکت زنان در نمایشگاه و جشنواره هایی چون عذرا در تهران (بهار 1387)، و نمایشگاه و جشنواره زنان نام آور و نوآور در قزوین (شهریور 1387) و ارائه محصولاتی از قبیل رب انار(خورهه)، گلاب، آب غوره، برگه زرد آلو، قارچ دکمه ای، و انواع سبزیجات خشک شده و... نمایی از این نعمت خدادادی در این شهرستان بوده که با شرکت در چنین نمایشگاهها و جشنواره هایی زمینه استعداد یابی و پتانسیل و جذب آگروتوریسم را رونق بخشید. و اینها را منشاء تحولات گردشگری نام برد. و تدوین برنامه مناسب برای توسعه این صنعت با توجه به افزایش سطح درآمد ناشی از آگروتوریسم در بین اهالی این شهرستان پایداری را پی نمود.

نکات مهم جهت گسترش و پایداری صنعت آگروتوریسم محلات (پیشنهادات):

- ایجاد تسهیلات اقامتی، رفاهی، انتظامی و... در سطح مطلوب که رضایت کامل گردشگر را جلب نماید.

- افزایش و ارتقاء سطح فرهنگی ـ اجتماعی ساکنان این شهرستان در جهت پذیرش گردشگران و ایجاد ارتباط اجتماعی مطلوب با گردشگر.

- گسترش چشم اندازهای طبیعی از قبیل باغ گلهای فصلی (پیازی و بذری)، میدان چنار، درختان چنار اطراف خیابانها، پارک سرچشمه، حمایت جهت گسترش کلکسیونهای اختصصاصی گیاهان زینتی در ایستگاه ملی تحقیقات گل و گیاهان زینتی و...

- ایجاد فعالیتهای آگروتوریسم با مناظر زیبا در کنار جاذبه های تاریخی، بـومی، فرهنـگی مثـل

اطراف هتل آبگرم و توابع، مکانهای زیارتی و باستانی.

- ایجاد راههای ارتباطی مطلوب با دسترسی آسان برای چشم اندازهای طبیعی.

- افزایش سطح آگاهی گردشگران در زمینه ارزش محیط زیست و اهمیت حفظ آنها در سطح شهرستان.

- تدوین برنامه (سالیانه یا چند ساله) برای توسعه این صنعت با  توجه  به  افزایش سطح  درآمد  ناشی از

آگروتوریسم در بین اهالی این شهرستان.

در پایان به نظر می­رسد تعامل بین دستگاهای متولی مانند اداره محیط زیست، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، شهرداری و مدیریت جهاد کشاورزی باید بیشتر باشد. همچنین شناسایی و حفظ حریم منابع طبیعی از یک سو و وضع قوانین جهت استفاده بهینه از این امکانات باید در جهت پوشش نواقص ارگانهای ذیربط در شهرستان قوی­تر شود تا شاهد ایجاد تحول عظیمی در توسعه پایدار محلات گردد.

فهرست منابع:

1) معصومی،ح. 1386. فصلنامه نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی.شماره 16

2) بی نام.1381. ماهنامه تخصصی فضای سبزو محیط زیست ایران.شماره 12

3) بی نام.1384. روزنامه اطلاعات. شماره23496 به تاریخ 29 آبان.

4) بی نام.1383. مرکز ملی تحقیقات گل و گیاهان زینتی (محلات)در یک نگاه.

 

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و نهم آبان 1387ساعت 17:37  توسط حاجی قاسمی  |